شب یَلدا يا شب چِله : آخرین شب آذرماه،نخستین شب زمستان ودرازترین شب سال است. ایرانی‌ها این شب راجشن می ‎گیرند.ایرانیان باستان با این باورکه فردای شب یلدا با دمیدن خورشید، روزها بلندتر می‎شوند و تابش نورایزدی افزونی می‌‌یابد، آخر پاییز و اول زمستان را شب زایش مهر یا زایش خورشید می‌خواندند و برای آن جشن بزرگی بر پا می‌کردند.

پبشینهٔ جشن
شب یلدا شب شب زایش و تولد مهر است که به یادگار آن جشن برگزار می شود ، شب یلدا یا شب چله در ایران چندین هزار سال سابقه داشته که اولین روز زمستان و یا نخستین شب زمستان بوده که زایش خورشید ، تولد مهر و یا خورشید شکست ناپذیر بوده است در نظر گذشتگان روشنی و روز و اعتدال هوا از مظاهر نیک و موافق ایزدی بود و تاریکی و شب را نیز از اعمال اهریمن می پنداشتند ، معارض و ضد تاریکی ؛ روشنایی است به همبن مناسبت در شب ها آتش مي افروختند تا تاريكي و عاملان اهريمني و شيطاني نابود شده و بگريزند . خورشيد ، مهر يا ميترا ؛ مسيح و نجات بخش جهان از تسلط اهريمن و نكبت بود هنگامي كه آئين مهر از ايران در جهان متمدن كهن منتشر شد در روم و بسياري از كشورهاي اروپايي به همين جهت اين روز را كه برابر با اول دي ماه بود به عنوان روز تولد مهر يا ميتراي شكست ناپذير جشن مي گرفتند اما هنگامي كه كم كم مسيحيت در روم با فشار و ارعاب جا باز كرد چون متوليان كليسا نتوانسستند با بر انداختن جشن تولد ميترا در بيست و پنجم دسامبر غلبه كنند همان روز را زايش عيساي مسيح اعلام كردند كه تا اين زمان باقي مانده .

سفره شب يلدا
سفره شب يلدا سفره ميزد Myazd است و ميزد عبارت است از ميوه هاي تر و خشك ، آجيل يا به اصطلاح زرتشتيان لرك Lork كه از لوازم اين جشن بود . «میزد» نذری یا ولیمه‎ای بود غیرنوشیدنی، مانند گوشت و نان و شیرینی و حلوا، و در آیین‎های ایران باستان برای هرمراسم جشن و سرور آیینی، خوانی می گستردند که بر آن افزون بر آلات و ادوات نیایش، مانند آتشدان، عطردان، بخوردان، برسم و غیره، برآورده‎ها و فرآورده‎های خوردنی فصل و خوراک‎های گوناگون، از جمله خوراک مقدس و آیینی ویژه ای که آن را « میزد» می نامیدند، بر سفره جشن می نهادند. باوری بر این مبنا نیز بین مردم رایج بود که در شب یلدا، قارون(ثروتمند افسانه ای)، درجامه کهنه هیزم شکنان به درخانه ها می آید و به مردم هیزم می دهد، و این هیزم ها در صبح روز بعد از شب یلدا، به شمش زر تبدیل می شود، بنابراین،باورمندان به این باور، شب یلدا را تا صبح به انتظار از راه رسیدن هیزم شکن زربخش و هدیه هیزمین خود بیدار می ماندند و مراسم جشن و سرور و شادمانی بر پا می کردند .

منابع :

• جشن هاي آتش و مهرگان ، ترجمه و پژوهش ؛ هاشم رضي صفحات : 73 تا 84
• رضی ، هاشم. گاهشماری و جشن های ایران باستان